برنامه‌ریزی راهبردی یکی از شیوه‌های سیستماتیک است

برنامه‌ریزی و سیاست‌گذاری راهبردی همواره به عنوان یک روش توسعه هدفمند در سطوح مختلف ملی، منطقه‌ای و شهری رواج داشته است. تصمیم‌سازان و برنامه‌ریزان در جهان پر از تغییر و تحول، نیازمند توسعه رویکرد‌های جدید جهت پیش‌بینی و آمادگی برای آینده پیش‌رو هستند. برنامه‌ریزی راهبردی، یکی از شیوه‌های سیستماتیک برنامه‌ریزی است که به عنوان یک نوآوری مدیریتی موفق، ازمناسب‌ترین ابزارها و تکنیک‌های مدیریتی و برنامه‌ریزی محسوب می‌شود و به دلیل قابلیت‌ها و ویژگی‌های منحصربه‌فرد آن در ایجاد یک فرایند ساده و مدون برنامه‌ریزی، برای استفاده سازمان‌های درگیر با توسعه و کنترل کلان شهرها، به عنوان ابزار مناسبی ارزیابی می‌شود. از سوی دیگر، شهرها نیز به‌عنوان یکی از بزرگ‌ترین و پیچیده‌ترین سیستم‌های موجود در عالم شناخته می‌شوند که در برنامه‌ریزی نیاز به نگاه سیستمی‌به آنها بیشتر نمایان می‌شود؛ از این رو گفته می‌شود برنامه‌ریزی راهبردی با نگرش سیستمی ‌و استفاده از جدیدترین تحقیقات، تجربیات و تجزیه و تحلیل‌های موردی و محیطی می‌تواند زمینه را برای تقویت بینش، دانش و مهارت‌های مناسب جهت رویارویی با دنیای امروز کلان‌شهرها که با شتابی متفاوت از گذشته در حال تغییر است، فراهم آورد.
استفاده از برنامه‌ریزی راهبردی در تدوین برنامه برای شهرهای ایران نیز از حدود ۱۵ سال گذشته شدت گرفته و از طرفی با توجه به بررسی‌ها و اهمیت این نوع برنامه‌ریزی، وزارت کشور نیز با صدور دستورالعمل‌هایی کلیه شهرداری‌های کشور را ملزم به تهیه برنامه راهبردی کرده است؛ اما عدم اثرگذاری مناسب برنامه‌ریزی‌های بلندمدت در گذشته کارایی استفاده از این شیوه برنامه‌ریزی را برای مدیران اجرایی با نوعی بی اعتمادی همراه کرده است.عدم اثرگذاری مناسب برنامه‌ریزی‌ برای شهرها را می‌توان از چندین بعد مورد بررسی قرار داد؛ اما مهم‌ترین دلیلی که می‌توان در این زمینه به آن اشاره کرد، فاصله میان برنامه‌ریزی تا اجراست که تحقق این برنامه‌ها را با چالش جدی مواجه کرده است. به عبارت دیگر، آرمان‌گرایی موجود به هنگام تدوین برنامه‌ برای سیستم‌های پیچیده‌ای نظیر شهر سبب شده ترجمه محتوای برنامه به اقدام و عملیات مشخص و قابل اجرا در شهرداری با مشکل مواجه شود و درنتیجه تحقق‌پذیری برنامه به طور محسوسی کاهش یابد. ازجمله عواملی که باعث آرمان‌گرایی در برنامه‌‌ریزی برای شهرها می‌شود عدم توجه مناسب به وضع موجود و مشکلات فعلی شهرهاست.در سال‌های اخیر برای رفع این نقیصه، نوعی فرایند برنامه‌ریزی با عنوان برنامه‌ریزی مشکل‌محور مطرح شده است که برمبنای آن، مشکلات موجود در شهر شناسایی شده و ضمن تحلیل و بررسی علل پدید آمدنشان، راهکارهایی جهت رفع آنها در طول مدت برنامه‌ریزی ارائه می‌شود. به این ترتیب با شناسایی بهتر وضعیت شهر، بستر مناسبی برای مدیران شهری فراهم می‌شود تا بتوانند تصمیم‌گیری پیرامون شهر را به گونه‌ای انجام دهند که ضمن رفع زمینه‌های اصلی به وجود آورنده مشکلات شهر، با ارائه راهکارهایی خلاقانه و نوآور، فرصت‌های پیشرفت در موضوعات مختلف را برای شهر فراهم آورند. این نکته را از منظر دیگری نیز می‌توان مورد توجه قرار داد. در هرم سلسله‌مراتب نیازهای مازلو، نیازهای انسان در پنج سطح کلی تقسیم‌بندی می‌شود. این نیازها که از پایین‌ترین و ساده‌ترین سطح به بالاترین و پیچیده‌ترین سطح مطرح می‌شوند به ترتیب نیازهای زیستی، امنیتی، اجتماعی، احترام و خودشکوفایی و خودانگیزشی را شامل می‌شوند. بنا بر نظر مازلو که خود یک روان‌شناس انسان‌گرا و در عین حال یک نظریه‌پرداز مدیریتی بود، تا زمانی که اصلی‌ترین و پایین‌ترین سطح از نیازهای انسانی تامین نشود، نیازهای سطوح بالاتر انسان مورد توجه قرار نخواهد گرفت. با تعمیم این نظریه در شهر می‌توان گفت تا زمانی که نیازهای اصلی شهر که برگرفته از هرم نیازها در سطوح ابتدایی است، رفع نشود برنامه‌ریزی آرمان‌گرایانه عملا امکان‌پذیر نبوده و دستیابی به سطوح بالای نیازها، ممکن نیست؛ بنابراین برای برنامه‌ریزی اثربخش بایستی ضمن شناسایی مشکلات و ریشه‌یابی عوامل به وجود آورنده آن، راهکارهایی ارائه کرد که نه تنها به رفع زمینه اصلی به وجود آورنده مشکل بینجامد، بلکه بتواند پیشرفت و توسعه شهر را نیز به دنبال داشته باشد. در این راستا، شهرداری اصفهان بعد از کسب تجربه از تدوین پنج دوره برنامه پنج‌ساله که برنامه چهارم و پنجم آن با رویکرد راهبردی بوده است، در تدوین ششمین برنامه خود موسوم به برنامه راهبردی اصفهان ۱۴۰۵، ضمن آسیب‌شناسی برنامه‌های پیشین، تدوین برنامه راهبردی با رویکرد مشکل‌سو را مدنظر قرار داده است. شهرداری در این برنامه در تلاش است ضمن شناسایی مشکلات شهر و شهرداری اصفهان، راهکارهایی خلاقانه برای رفع آنها ارائه کند و بتواند با تدوین برنامه عملیاتی منطبق با برنامه راهبردی به رفع مشکلات شهر و شهرداری در افق ۱۴۰۵ بپردازد و به ایجاد شهری زیست‌پذیر و شهرداری بهره‌ور کمک کند.